محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1365
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
اين عهد ابدمهد در كتاب ناسخ التّواريخ يعنى در جلد متعلّق به سلسلهء جليلهء قاجار گويد : در سال ششصد و پنجاه و سه هجرى سلطنت ايران به فرمان منكوقاآن بن تولى خان بن چنگيز خان مخصوص هلاكو خان شد ، و هنگامى كه عازم عراق و برانداختن دودمان خلفاى بنى عبّاس بود از جانب منكوقاآن حكم شد از هر ده خانوار مغول دو خانوار براى حراست و حفظ حدود و ثغور از مكان خود بيرون شده از سرحدّ تركستان تا اقصاى مصر و شام در اماكن مختلفه اقامت كنند . بنابراين حكم صد هزار خانوار حركت كردند و در امكنهء منظوره جاى گرفتند . سرتاق نويان بن سابانويان بن جلاير بن نيرون ، يكى از نوئينان و سرداران هلاكو خان و ملازم ركاب او بود . چون در سال ششصد و شصت و سه هلاكو خان درگذشت و پسرش اباقا خان به جاى او نشست ، سرتاق نويان را مورد مرحمت نموده به اتابيگى پسرش ارغون خان برقرار كرد و از كنار جيحون تا قزلآغاج مغان را به حكومت او واگذار و مفوّض داشت . اباقا خان نيز بعد از هفده سال پادشاهى بمرد و بعد از او نكودار خان برادرش دو سال سلطنت نمود ، و ارغون خان فرزندش هفت سال ، و گيخاتو خان برادر ديگرش سه سال ، و بايدو خان هشت ماه . و در سال ششصد و نود و چهار هجرى غازان خان بن ارغون خان بر تخت پادشاهى جلوس كرد ، و سرتاق نويان نيز درگذشته بود ، و پسرش قاجار نويان كه سلسلهء جليلهء قاجار به دو مىپيوندد كمال رشد را داشت . غازان خان بنابر حقوق اتابك پدر ، قاجار نويان را درجهء اختصاص داده آنچه در تحت حكمرانى سرتاق نويان بود به او واگذاشت و قاجار نويان اولاد زياد بهمرسانيد و عشيرهء او رو به فزونى نهاد ، و آن جماعت را به نام جدّ و پدر قاجار خواندند . و در قديم الايّام رسم و قانون تركان اين بود كه هر طايفهاى به جلالت و جلادت مشهور مىشدند ساير طوايف ، مردمان خود را بدان طايفه ملحق ساخته ، به نام آن طايفه معروف مىگشتند . بالجمله قبيلهء قاجار شوكت و عدّتى حاصل كرده به شهامت و شجاعت معروف گشتند . و چون سلطنت چنگيزيّه در ايران منقرض شد و حكومت سلطان ابو سعيد بن الجايتو در سال هفتصد و سى و شش هجرى بسر رسيد ، سلسلهء قاجار نيز به اقتضاى خويشاوندى و ايليّت ،